İstanbul Enderun Eğitim ve Kültür Vakfı Sitesi

  • Yazı boyutunu yükselt
  • Varsayılan yazı boyutu
  • Yazı boyutunu düşür
Anasayfa DERGAHLAR Mevlevihaneler ESKİŞEHİR MEVLEVİHANESİ

ESKİŞEHİR MEVLEVİHANESİ

E-posta Yazdır PDF

Eskişehir Mevlevihanesi Kültür Derneği

Dede Mah. Yeşilefendi Sokak No. 3 Odunpazarı  Eskişehir 26030

ESKİŞEHİR MEVLEVİHANESİ TARİHÇESİ (1)

Mevlevihane Eskişehir'in Odunpazarı semti, Paşa Mahallesi'nde yer alan Kurşunlu Camii ve etrafındaki yapılardan oluşmaktadır.

ESKİŞEHİR MEVLEVİHANESİ KURŞUNLU KÜLLİYESİ

Eskişehir'in Odunpazarı semtinde bulunan Kurşunlu Camii ve Külliyesinin, 1515-1525 tarihleri arasında, Kanuni'nin vezirlerinden Çoban veya Gazi Melek lakaplı Mustafa Paşa tarafından yapıldığı bilinir. Külliyenin mimarı henüz tam olarak belirlenememiştir ama Mimar Sinan'dan önceki baş mimar Acem Ali olduğu tahmin edilmektedir.

Çoban Mustafa Paşa'nın 1526 tarihli vakfiyesinde belirtildiğine göre külliye cami, 20 hücreli bir zaviye, sıbyan mektebi, misafirhane (tabhane), mutfak, odunluk, fırın yemekhane, çeşme ve ahırdan (kervansaray) oluşmaktadır.

Bir müddet medrese olarak işlev gören külliyenin, mevlevihane oluşu 1571 senelerine kadar uzansa da tarihi seyri hakkında bilgi bulunmamaktadır. Günümüzde cami, 20 hücreli derviş odaları, semahane, harem kısmı, yemekhane, mutfak ve kervansaray ayaktadır. Caminin kuzeyindeki fıskiyenin üstündeki şadırvan 1960'lı yıllarda yapılmıştır.

Eskişehir, Anadolu ile İstanbul arasında menzil yolu olarak bilinirdi. 1876 yılında yazılmış bir vakfiyeye göre, Eskişehir Mevlevihanesi'ne postnişini olarak Şerif Halil Efendi tayin edilmişti. 19.YY'da Muhammed b. Mustafa uhdesinde iken, vefatıyla oğulları Süleyman ve Muhammed Kasım'a müştereken tevcih edilmiş fakat kifayetsizlik nedeni ile mevlevihane kapanmıştı. Daha sonra Hasan Hüsni Dede cami avlusunda bulunan binanın ve tekke odalarının Mevleviliğe ait olduğunu ve babası Çürükoğlu Hacı Hafız Hüseyin'den kendisine intikal ettiğini söyleyerek hükümete baş vurmuştu. 1865 tarihinde düzenlenen bir beratla, mevlevihane Hasan Hüsni Dede'ye (D1830-Ö1908) tevcih edilmiş ve onun gayretleri ile asitane olarak tekrar mevleviler arasındaki yerini almıştı. Yenikapı Mevlevihanesi'nden Mehmed Ziya'nın faziletli ve arif sıfatlarıyla andığı Hasan Hüsni Dede, İstanbul' da uzun müddet bulunmuş, iyi bir eğitim görmüş, dersiamlık ve mesnevihanlık yapmıştı. Külliyede bulunan kabristanında, "1839-1916 Mevlevi ve Kadiri Şeyhi Dersiam ve Mesnevihan Hacı Hasan Hüsni Dede" yazmaktadır. Onun ölümü ile yerine önce 2. oğlu Mehmet Ali Şemseddin Efendi (?-Ö1915), daha sonra  3. oğlu Bahaeddin Dede (d.1875-ö.1930) meşihate tayin edilmiş ve mevlevihanelerin kapandığı 1925 senesine kadar post nişin olarak vazifesini devam ettirmiştir.

 

1914'de Mehmed Ali Şemseddin Efendi, 15 gönüllü mevlevi ile Anadoludan toplanan Gönüllü Mevlevi Taburuna katılmıştı. Tabur 26 Şubat 1914'de Konya'dan hareketle Şam' a varmış ve Osmanlı Devleti'nin 4. Ordu Taburuna iltihak etmişti.  Mehmet Şemseddin daha sonra Kanal Harekatı' na katılmış ve 1915'de Şam da vefat etmişti. 1. Dünya Savaşı sırasında Anadoludan takribi 1026 mevlevi, gönüllü olarak Filistin Cephesine gitti. Onlar geri hizmetlerde ve ordunun maneviyatının yükseltilmesinde fayda sağlamışlar ve Mevlevi Sıhhiye Bölüğü olarak hizmet vermişlerdi. İstiklal Savaşı (1919-1923) sırasında ise tüm mevleviler askerlikten muaf tutulmuştu. 

(1) Eskişehir Mevlevihanesi' nin tarihçesi hakkında Osmangazi Üniversitesi Tarih Bölümü öğretim üyesi Yd. Doç. Dr. Hasan Hüseyin Adalıoğlu ile araştırmacı Nizamettin Arslan tarafından yazılan Eskişehir Mevlevihanesi isimli kitap, Kesit Yayınları tarafından Şubat 2009 da basıldı. Mevlevihanenin tarihçesi hakkında yazılmış ilk kitap olan Eskişehir Mevlevihanesi, post-nişin Hasan Hüsni Dede Efendi'nin (1830-1908) vefatının 100. yıldönümü hatırasına ithaf edildi. Kitap Mevleviliği, Eskişehir Mevlevihanesinin tarihçesini, post-nişinlerini ve geleneklerini belgeler ve resimlerle tanıtıyor. Son bölümü Eskişehir'de bulunan mevlevi mezarları ile ilgili. Birinci baskısı bitmek üzere olan kitap, yeni ilavelerle 2011 senesinde tekrar basılacak. Kitabı sitenin, İletişim sayfasından e-posta göndererek temin edebilirsiniz. Fiyatı 20TL.

Yazar Hakkında: http://www.tarihogu.com/incele.php?id=OTQ=